भारतमा नेपाली भाषा - साहित्यमा उच्च शिक्षा Higher studies in Nepali language and literature in India निरज थापा सिलगढी भारतमा नेपाली भाषा-साहित्यको अध्ययन-अध्यापनको प्रक्रिया साह्रै पुरानो र साह्रो नयाँ होइन तथापि मातृ भाषा ( Vernacular)- को रूपमा भने धेरै वर्ष पहिले नै पठन-पाठन सुरु भएको हो। जे. एटनले सन् 1820 तिर ग्रामर अफ द नेपालिज ल्याङ्गवेज लेखेर नेपाली भाषाको स्थानको दह्रिलो पक्ष स्थापित गरेका थिए तापनि भारतको संविधानको आठौँ अनुसूचीमा यो भाषाले 20 अगस्त , 1992 मा मात्र मान्यता प्राप्त गर्न सक्षम बन्यो। भारतको संविधानको आठौँ अनुसूचीमा मान्यता प्राप्त नेपाली भाषा पश्चिम बङ्गालको दोस्रो राज्य भाषा हुनुका साथै सिक्किम राज्यको प्रशासनिक भाषा पनि हो। वर्तमानमा यो भाषामा थुप्रै दैनिक पत्र-पत्रिका , साप्ताहिक , मासिक , सम-सामयिक पत्रिकाहरू पनि प्रकाशित भइरहेका छन्। तीबाहेक थुप्रै साहित्यिक जर्नलहरू पनि प्रकाशित भइरहेका छन्। यसरी भारतमा नेपाली साहित्यको पठन-पाठन दह्रिलो बन्दै गइरहेको छ। नेपाली भाषामा बुनियादी तथा माध्यमिक तहको शिक्षाको प्रारम्भ नेपाली भाषामा बुनियादी...

  माटो   ............    निरज थापा    सिलगढी    माटोमै उम्रन्छ    सुनको बोट    देशको डाइमन्ड सपना।    माटो भेटेपछि नै तपाईँको घर बनिन्छ    महल बनिऩ्छ    ढुङ्गालाई अड्याएर राख्ने जिम्मेवारी पनि छ    माटोलाई    माया गरेर राख्छ कोखिलामा।    माटो खाएर हुर्कन्छ हाम्रो    फुच्चे भविश्य    देशको कोमलता बोक्छ    कठोरता बोक्छ    पानी बोक्छ    शीत , आँशु सप्पै समेटेर राख्छ मेरी बुडी बज्यैलेजस्तै    पोल्टोमा    जत्ति होस् शूलहरू    सम्हालेर राख्छ    हरियाली बोक्छ ।    थाक्दैन कहिल्यै दुख्नुदेखि    भाग्दैन संघर्षदेखि    असिनाको चडकन सहन्छ    बर्खा सहन्छ    आधी बेह्री सहन्छ    भेल सहन्छ    खहरे वैंश सहन्छ।    सपभन्...

कथा , हाङखिम र सुनपसिना   निरज थापा सिलगढी                       नेपाली कथाको इतिहासमा परिचित नाम हुन् प्रकाश हाङखिम । सुनचरी प्रकाशनकालदेखि नै लघुकथा लेखेर नेपाली कथाका प्रशंसकहरूप्रति आफ्नो स्थान बनाइसकेका छन् । ‘ निर्वासित जिन्दगीहरू ‘ (2002 ) कथासङ्ग्रह अगावै हामीले पाएका छौं । ‘ लता तिमी कस्ती छ्यौ ?’   कथाको निम्ति उनलाई ‘ पूर्ण राई स्मृति पुरस्कार ‘(2003) – ले विभूषित गरिएको छ । धेरै काल अघिदेखि नै कथा विधामा कलम चलाउँदै आएका प्रकाश हाङखिमका कथाहरू बिभिन्न पत्र – पत्रिकातिर प्रकाशित भइरहेका छन् । ‘ अर्किड ’ र ‘ नवपल्लव ’ पत्रिकाका सम्पादन कार्य पनि गरिसकेका हाङखिम साहित्यप्रति सजकताका साथ निरन्तरता दिने कथाकार हुन् । समकालीन भारतीय नेपाली कथाकारहरू सञ्जय विष्ट , प्रवीण राई जुमेली , उदय थुलुङ , बी योन्जनप्रभृति कथाकारहरूमा प्रकाश हाङखिम पनि एकजना हुन् । कथा भनेको वास्तवमा कथा मात्र हो । बरू हामीले समयानुसार विभिन्न किसिमका वाद र प्रवृतिका पगरी गुँथ्ने काम गरेका छौं । विश्वका संसर्गलाई हेर्दा त्यो सही र ...